حکم یکی از محبوبترین بازیهای کارتی در میان ایرانیان است. این بازی معمولاً با چهار بازیکن و در قالب دو تیم دونفره انجام میشود. بازیکنان هر تیم روبهروی یکدیگر مینشینند و باید بدون نشاندادن کارتها یا صحبت مستقیم درباره دست خود، برای گرفتن دستهای بیشتر با یکدیگر همکاری کنند.
حکم در دسته بازیهای دستگیری قرار میگیرد. در هر نوبت، هر بازیکن یک کارت بازی میکند و از میان چهار کارت روی میز، یک کارت برنده میشود. بازیکنی که کارت برنده را انداخته است، آن دست را برای تیم خود میگیرد و دست بعدی را آغاز میکند. هدف اصلی در هر دور، بردن حداقل هفت دست از مجموع سیزده دست است.
حکم بیشتر با چهار نفر بازی میشود، اما نسخههای دونفره و سهنفره آن نیز رواج دارند. این آموزش ابتدا قوانین کامل حکم چهارنفره را توضیح میدهد و در پایان به تفاوت نسخههای دیگر اشاره میکند.
اصطلاحات پایه بازی حکم
- حاکم: بازیکنی که خال حکم را انتخاب میکند
- حکم: خالی که توسط حاکم انتخاب میشود؛ تمام کارتهای آن از خالهای دیگر قویتر هستند
- دست: مجموعه چهار کارتی که در هر نوبت توسط بازیکنان بازی میشود
- خال زمینه: خالی که اولین کارت هر دست از آن انتخاب شده است
- بریدن: بازیکردن حکم وقتی از خال زمینه کارتی ندارید
- رد دادن: انداختن کارت کمارزش از خالی دیگر وقتی خال زمینه را ندارید
- کوت: بردن هفت دست نخست توسط یک تیم بدون واگذاری دستی به حریف
- حاکمکوتی: کوتشدن تیم حاکم توسط تیم مقابل
کارتها و ترتیب قدرت
برای بازی حکم از یک دسته استاندارد ۵۲ کارتی بدون جوکر استفاده میشود. چهار خال دل، خشت، پیک و گشنیز هستند و هر خال ۱۳ کارت دارد.
ترتیب قدرت کارتها از قویترین به ضعیفترین: آس، شاه، بیبی، سرباز، ۱۰، ۹، ۸، ۷، ۶، ۵، ۴، ۳ و ۲
نکته مهم: حتی ضعیفترین کارت حکم (۲) از قویترین کارت خالهای دیگر (آس) قویتر است.
نحوه تشکیل تیمها و تعیین حاکم
در حکم چهارنفره، بازیکنان به دو تیم دونفره تقسیم میشوند. همتیمیها روبهروی یکدیگر مینشینند: بازیکن اول با بازیکن سوم و بازیکن دوم با بازیکن چهارم همتیم هستند.
در یکی از روشهای رایج تعیین حاکم، کارتها بهصورت رو میان بازیکنان پخش میشوند تا دو آس ظاهر شوند. دریافتکننده آس اول حاکم میشود و دریافتکننده آس دوم یار حاکم خواهد بود. دو بازیکن دیگر تیم مقابل را تشکیل میدهند.
پس از مشخصشدن حاکم، یکی از بازیکنان تیم مقابل (معمولاً نفر بعد از حاکم) کارتها را پخش میکند. کارتها ابتدا بر زده شده و سپس بُر میخورند.
پخش کارتها و انتخاب حکم
پخش کارت در دو مرحله انجام میشود. ابتدا پنج کارت به هر بازیکن داده میشود. حاکم با مشاهده همین پنج کارت نخست باید خال حکم را انتخاب کند. سپس کارتهای باقیمانده (۴ + ۴ کارت) پخش میشوند تا هر بازیکن ۱۳ کارت داشته باشد.
چگونه بهترین خال را انتخاب کنیم؟
انتخاب حکم یکی از مهمترین تصمیمهای بازی است. حاکم تنها پنج کارت اول را میبیند:
- تعداد کارتهای یک خال: هرچه تعداد کارتهای یک خال بیشتر باشد، گزینه بهتری است
- قدرت کارتها: آس و شاه یک خال ارزش بیشتری از چند کارت ضعیف دارند
- ترکیب تعداد و قدرت: بهترین حالت داشتن چند کارت قوی از یک خال است
- ریسک انتخاب با کارت کم: انتخاب خالی که تنها یک کارت از آن دارید پرخطر است
شروع بازی و قانون رعایت خال
پس از پخش کامل کارتها، حاکم اولین کارت را بازی میکند. خال اولین کارت، خال زمینه آن دست خواهد بود.
قانون اصلی: هر بازیکنی که از خال زمینه کارت داشته باشد، حتماً باید همان خال را بازی کند. حتی اگر کارت حکم داشته باشد، تا زمانی که از خال زمینه کارت دارد اجازه بریدن ندارد.
اگر بازیکن خال زمینه را نداشته باشد، میتواند حکم بزند (ببرد) یا کارتی از خالی دیگر رد بدهد.
تعیین برنده هر دست
اگر هیچکس حکم بازی نکرده باشد، قویترین کارت از خال زمینه برنده است. اگر یک یا چند کارت حکم بازی شده باشد، قویترین کارت حکم برنده دست است.
برنده هر دست، کارتها را جمع میکند و شروعکننده دست بعدی خواهد بود.
هدف هر دور و امتیازدهی
مجموعاً ۱۳ دست در هر دور وجود دارد. تیمی که زودتر به هفت دست برسد، برنده آن دور است. در رایجترین روش امتیازدهی ایرانی:
- برد معمولی: ۱ امتیاز (تیم برنده ۷ دست دارد و حریف حداقل ۱ دست برده)
- کوت: ۲ امتیاز (یک تیم هفت دست نخست را پشت سر هم میبرد و حریف هیچ دستی نمیگیرد)
- حاکمکوتی: ۳ امتیاز (تیم مقابل حاکم، تیم حاکم را هفت بر صفر شکست میدهد)
مسابقه معمولاً تا ۷ امتیاز ادامه پیدا میکند. اگر تیم حاکم دور را ببرد، حاکم برای دور بعد نیز حاکم میماند. اگر تیم حاکم ببازد، نوبت حکومت به بازیکن بعدی میرسد.
نکات حرفهای و استراتژیها
حکمکشی
حکمکشی یعنی بازیکردن پیاپی کارتهای حکم برای خارجکردن حکمهای حریف. وقتی حکمهای تیم مقابل مصرف شوند، آسها و کارتهای قوی شما در خالهای دیگر با امنیت بیشتری دست میبرند.
شمارش کارتها
در هر بازی ۱۳ کارت حکم وجود دارد. دانستن تعداد حکمهای بازیشده به شما میگوید چه تعداد حکم هنوز در دست حریفان باقی مانده است. همچنین دنبالکردن آسها، شاهها و بازیکنانی که از یک خال خالی شدهاند بسیار مهم است.
مدیریت آس و کارتهای بزرگ
آس معمولاً قویترین کارت یک خال است، اما اگر حریف از آن خال خالی شده باشد، ممکن است آس شما با یک حکم کوچک بریده شود. پیش از بازی آس، مطمئن شوید حکمهای حریف خارج شدهاند.
حکمهای ویژه: نرس، سرس و تک نرس
در برخی نسخههای پیشرفته حکم، حاکم بهجای انتخاب یک خال معمولی بهعنوان حکم، میتواند یکی از حالتهای ویژه را انتخاب کند. در این حالتها خبری از خال حکم نیست و بُریدن مجاز نیست. این حالتها معمولاً با عنوان «حکمهای ویژه» شناخته میشوند.
سرس (Sars)
در حالت سرس، خال حکم وجود ندارد و بُریدن مجاز نیست. بازی مثل حکم عادی پیش میرود با این تفاوت که خالی به عنوان حکم انتخاب نمیشود. ترتیب ارزش کارتها همان حالت عادی است: آس > شاه > بیبی > سرباز > ۱۰ > ۹ > ۸ > ۷ > ۶ > ۵ > ۴ > ۳ > ۲.
نرس (Nars)
در حالت نرس، ارزش همه کارتها برعکس میشود. یعنی ۲ هر خال از همه کارتها بالاتر است و به ترتیب پایین میآید تا آس که ضعیفترین کارت است. ترتیب ارزش کارتها در نرس به این شکل است: ۲ > ۳ > ۴ > ۵ > ۶ > ۷ > ۸ > ۹ > ۱۰ > سرباز > بیبی > شاه > آس.
تک نرس (Tak Nars)
در حالت تک نرس نیز ارزش کارتها برعکس میشود، با این تفاوت که آس با ارزشترین کارت است و بعد از آن ۲، ۳ و ... تا شاه که ضعیفترین است. ترتیب ارزش کارتها در تک نرس: آس > ۲ > ۳ > ۴ > ۵ > ۶ > ۷ > ۸ > ۹ > ۱۰ > سرباز > بیبی > شاه.
اشتباهات رایج بازیکنان تازهکار
- انتخاب حکم تنها بر اساس یک آس
- فراموشکردن خال زمینه و بازی نکردن آن
- بریدن دست همتیمی (وقتی یار شما دست را میبرد، نیازی به بریدن نیست)
- حکمکشی بدون برنامه و هدف مشخص
- مصرف آس در زمان نامناسب (آس خال غیرحکم ممکن است بریده شود)
- بیتوجهی به خالیشدن بازیکنان
- صحبت درباره کارتها که خلاف قوانین است
تفاوت حکم با شلم
در حکم، کیفیت هر دست از نظر امتیاز تفاوتی ندارد؛ بردن دستی با چهار کارت ۲ همان ارزش بردن دستی با چهار آس را دارد. اما در شلم، کارتهای خاص مانند آس، ۱۰ و ۵ دارای امتیاز مجزا هستند و سیستم مزایده نیز در شلم وجود دارد که در حکم نیست.
سؤالات متداول
- حکم با چند نفر بازی میشود؟ معمولاً چهار نفره دونفره، اما نسخههای دو و سهنفره هم وجود دارد
- در حکم از جوکر استفاده میشود؟ خیر. در حکم کلاسیک از ۵۲ کارت اصلی استفاده میشود
- هر بازیکن چند کارت میگیرد؟ در حکم چهارنفره، هر بازیکن ۱۳ کارت
- آیا ۲ حکم میتواند آس خال دیگری را ببرد؟ بله. اگر بازیکن اجازه بازی حکم را داشته باشد
- برای بردن هر دور چند دست لازم است؟ هفت دست
- نرس چیست؟ حالت ویژهای که در آن خال حکم وجود ندارد و ارزش کارتها برعکس میشود (۲ بالاترین، آس پایینترین)
- سرس چیست؟ حالت ویژهای که در آن خال حکم وجود ندارد و ارزش کارتها مانند حالت عادی است
- تک نرس چیست؟ حالت ویژهای که در آن خال حکم وجود ندارد و آس بالاترین کارت است (آس > ۲ > ۳ > ... > شاه)
جمعبندی
حکم یکی از محبوبترین بازیهای کارتی تیمی ایرانی است. قوانین اولیه آن را میتوان در مدت کوتاهی آموخت، اما حرفهایشدن به تمرین، حافظه، شناخت احتمالات و هماهنگی با همتیمی نیاز دارد. انتخاب درست حکم، شمردن کارتها، تشخیص خالیشدن بازیکنان، مدیریت آسها و بهکارگیری تاکتیکهایی مانند حکمکشی و سرس، نقش مهمی در نتیجه بازی دارند.
حالتهای ویژه نرس، سرس و تک نرس تنوع جذابی به بازی حکم اضافه میکنند و بازیکنان حرفهای باید با قوانین هرکدام آشنا باشند تا بتوانند در هر شرایط بهترین تصمیم را بگیرند.
